Ví Crypto Là Gì? Ví Lưu Ký và Ví Tự Lưu Ký

Ví crypto là phần mềm hoặc thiết bị lưu các khóa riêng tư kiểm soát tiền mã hóa của bạn, cho phép bạn nhận, giữ và gửi coin trên blockchain. Dù có tên là ví, nó không chứa coin. Coin nằm trên blockchain, còn ví giữ các khóa bí mật chứng minh bạn được phép di chuyển chúng.

Điểm chính

• Ví lưu khóa riêng tư; số dư của bạn được ghi trên blockchain.
• Ví lưu ký (như tài khoản trên sàn) nghĩa là một công ty giữ khóa; tự lưu ký nghĩa là bạn giữ.
• Ví nóng trực tuyến và tiện lợi; ví lạnh ngoại tuyến và khó bị hack hơn.
• Một seed phrase gồm 12 hoặc 24 từ có thể khôi phục mọi khóa trong ví. Ai có nó thì sở hữu tiền.
• Giao dịch không thể đảo ngược: luôn kiểm tra địa chỉ và mạng lưới trước khi gửi.

Khóa, địa chỉ và chữ ký

Mọi ví đều được xây dựng trên một cặp khóa:

• Khóa riêng tư là một con số bí mật rất lớn. Nó ký giao dịch, chứng minh với mạng lưới rằng chủ sở hữu đã chấp thuận.
• Khóa công khai được suy ra từ khóa riêng tư. Nó có thể được chia sẻ tự do.
• Địa chỉ là dạng rút gọn của khóa công khai mà người khác gửi tiền đến, tương tự số tài khoản.

Khi bạn gửi crypto, ví ký giao dịch bằng khóa riêng tư của bạn và phát nó lên mạng. Các node kiểm tra chữ ký mà không bao giờ nhìn thấy khóa riêng tư. Đây là cách một blockchain cho phép người lạ xác minh quyền sở hữu mà không cần ngân hàng.

Ví lưu ký và ví tự lưu ký

Câu hỏi quan trọng nhất về bất kỳ ví nào là ai giữ khóa riêng tư.

	Ví lưu ký	Ví tự lưu ký
Ai giữ khóa	Một công ty, như sàn giao dịch	Bạn
Khôi phục tài khoản	Thường có thể qua bộ phận hỗ trợ	Chỉ bằng seed phrase của bạn
Rủi ro nhà cung cấp đóng băng hoặc làm mất tiền	Có	Không
Rủi ro bạn mất quyền truy cập	Thấp	Có, nếu bạn làm mất seed phrase
Cần cho	Giao dịch trên sàn tập trung	Dùng trực tiếp DEX và ứng dụng DeFi
Ví dụ điển hình	Tài khoản trên sàn	Ứng dụng di động, tiện ích trình duyệt, ví phần cứng

Với ví lưu ký, số dư của bạn là một mục trong cơ sở dữ liệu của công ty, được hỗ trợ bởi số coin công ty kiểm soát. Điều đó tiện lợi và hỗ trợ các tính năng như đặt lại mật khẩu, nhưng thêm rủi ro đối tác: nếu sàn bị hack, mất khả năng thanh toán hoặc chặn rút tiền, bạn phụ thuộc vào họ để được bồi hoàn. Câu "not your keys, not your coins" (không giữ khóa thì không sở hữu coin) mô tả rủi ro này.

Với tự lưu ký, không có công ty nào đứng giữa bạn và tiền của bạn. Bạn có thể kết nối trực tiếp với sàn phi tập trung và các ứng dụng DeFi khác. Đánh đổi là bảo mật hoàn toàn là trách nhiệm của bạn.

Nhiều trader dùng cả hai: tài khoản lưu ký cho giao dịch tích cực, nơi tốc độ quan trọng, và tự lưu ký cho khoản nắm giữ dài hạn.

Ví nóng và ví lạnh

Các ví tự lưu ký khác nhau ở cách lưu khóa:

• Ví nóng lưu khóa trên thiết bị kết nối internet, ví dụ ứng dụng điện thoại hoặc tiện ích trình duyệt. Chúng tiện cho việc dùng thường xuyên nhưng dễ bị phần mềm độc hại và phishing tấn công.
• Ví lạnh lưu khóa ngoại tuyến. Ví phần cứng là một thiết bị nhỏ ký giao dịch bên trong nó, nên khóa riêng tư không bao giờ chạm vào máy tính của bạn. Lưu trữ lạnh phù hợp với số dư lớn mà bạn hiếm khi di chuyển.

Seed phrase: là gì và cách bảo vệ

Hầu hết các ví tạo ra một seed phrase (còn gọi là cụm từ khôi phục hoặc mnemonic), thường gồm 12 hoặc 24 từ lấy từ một danh sách tiêu chuẩn gồm 2,048 từ. Từ cụm từ này, ví có thể tái tạo mọi khóa riêng tư và địa chỉ mà nó đã tạo. Nếu điện thoại của bạn hỏng, bạn có thể khôi phục ví trên thiết bị mới chỉ bằng cụm từ này.

Ví dụ tính toán: vì sao một cụm 12 từ ngẫu nhiên không thể bị đoán ra.

• Mỗi từ là một trong 2,048 lựa chọn, tức 2^11, nên mỗi từ mang 11 bit.
• 12 từ × 11 bit = 132 bit. Bốn bit trong số đó là checksum, còn lại 128 bit ngẫu nhiên.
• Tức là có 2^128 cụm từ khả dĩ, khoảng 3.4 × 10^38. Ngay cả khi thử một nghìn tỷ (10^12) cụm từ mỗi giây, kiểm tra hết sẽ mất khoảng 10^19 năm.

Vì vậy mối đe dọa thực tế không phải là bị đoán. Đó là ai đó nhìn thấy hoặc sao chép cụm từ của bạn. Quy tắc an toàn:

1. Ghi lại ngoại tuyến, trên giấy hoặc bản sao lưu bằng kim loại. Không lưu trong ảnh chụp màn hình, email, ghi chú đám mây hay các cuộc trò chuyện chia sẻ mật khẩu.
2. Không bao giờ nhập nó vào website hay chia sẻ với bất kỳ ai. Không đội hỗ trợ, sàn hay nhà cung cấp ví hợp pháp nào sẽ hỏi bạn cụm từ này.
3. Giữ nhiều hơn một bản sao ở các nơi an toàn khác nhau, để hỏa hoạn hay lũ lụt không phá hủy bản sao lưu duy nhất của bạn.
4. Chỉ dùng cụm từ khi khôi phục ví, trong ứng dụng ví chính thức mà bạn tự cài đặt.
5. Dùng ví mới nếu bạn nghĩ cụm từ đã bị lộ, và chuyển tiền sang đó.

Gửi tiền an toàn

Giao dịch blockchain không thể đảo ngược. Trước khi gửi:

• Kiểm tra toàn bộ địa chỉ, không chỉ vài ký tự đầu và cuối. Một số phần mềm độc hại thay thế địa chỉ bạn đã sao chép.
• Khớp mạng lưới. Cùng một token có thể tồn tại trên nhiều chuỗi. Nếu bạn rút từ sàn trên một mạng mà ví hoặc sàn nhận không hỗ trợ, tiền có thể bị mất hoặc cần một quá trình khôi phục kéo dài.
• Gửi một giao dịch thử nhỏ cho các lần chuyển lớn hoặc lần đầu. Ví dụ, trước khi chuyển $20,000, hãy gửi $50 trước. Nếu phí mạng giả định là $1, lần thử tốn $1 phí và bảo vệ $19,950 còn lại.
• Xem lại các quyền approve token. Ứng dụng DeFi yêu cầu quyền chi tiêu token của bạn. Quyền không giới hạn cấp cho một hợp đồng độc hại hoặc bị hack có thể rút sạch ví.

Sai lầm thường gặp

• Lưu seed phrase dưới dạng ảnh trên điện thoại có đồng bộ lên đám mây.
• Nhập seed phrase trên một trang tìm thấy qua quảng cáo hoặc tin nhắn trực tiếp.
• Giữ toàn bộ tiền trên một sàn mà không cân nhắc rủi ro đối tác.
• Chọn sai mạng khi rút tiền.
• Quên rằng ví tự lưu ký cần một ít coin gốc của chuỗi để trả phí gas.

ArbTide giúp gì

Trader arbitrage thường giữ số dư trên nhiều sàn cùng lúc, đó là quyết định về lưu ký không kém gì quyết định giao dịch. Trang sàn giao dịch liệt kê các sàn mà ArbTide theo dõi, và công cụ quét arbitrage trực tiếp cho thấy nơi có chênh lệch giá để bạn quyết định vốn thực sự cần nằm ở đâu.