Bitcoin Nedir? BTC Nasıl Çalışır, Arz ve Halving Rehberi

Bitcoin (BTC) ilk kripto paradır: sabit 21 milyon coin arzına sahip, herkese açık bir blok zincirinde kaydedilen ve iş kanıtı (proof-of-work) madenciliğiyle korunan merkeziyetsiz bir dijital paradır. Arada bir banka veya ödeme şirketi olmadan insanların birbirine doğrudan değer göndermesini sağlar. Bitcoin aynı zamanda spot ve türev piyasalarında en çok işlem gören kripto varlıktır; bu yüzden piyasanın geri kalanı için bir referans noktası işlevi görür.

Önemli noktalar

• Bitcoin, takma adlı Satoshi Nakamoto tarafından 2008'de yayımlanan bir teknik belgeyle tanıtıldı ve ağ Ocak 2009'da başlatıldı.
• Toplam arz 21 milyon BTC ile sınırlıdır ve yeni ihraç yaklaşık dört yılda bir yarıya iner.
• Ağ iş kanıtı ile korunur: madenciler yaklaşık her 10 dakikada bir yeni bir blok eklemek için yarışır.
• En küçük birim satoshi'dir ve 0.00000001 BTC'ye eşittir.
• BTC, spot piyasalarda ve fonlama oranlarının ve bazın işlem fırsatları yarattığı sürekli vadeli işlemlerde işlem görür.

Bitcoin nasıl çalışır

Bitcoin, düğüm (node) adı verilen binlerce bağımsız bilgisayarın senkronize tuttuğu ortak bir defterdir. Her düğüm işlem geçmişinin tam bir kopyasını saklar ve her yeni işlemi aynı açık kaynaklı kurallara göre kontrol eder. Hiçbir şirket tek başına bakiyeleri değiştiremez veya ödemeleri geri alamaz.

Bitcoin'e sahip olmak için bir özel anahtarı kontrol edersiniz; bu, işlemleri imzalamanızı sağlayan gizli bir sayıdır. Bu anahtara bağlı açık adresi herkes görebilir, ancak yalnızca anahtar sahibi ondan harcama yapabilir. Bu anahtarları yöneten yazılıma kripto cüzdan denir.

BTC gönderdiğinizde cüzdanınız imzalı bir işlemi ağa yayınlar. İşlem, bir madenci onu bir bloğa dahil edene kadar mempool adı verilen bir kuyrukta bekler. Her blok, kriptografik hash'i aracılığıyla bir öncekine bağlanır ve Blok Zinciri Nedir? yazısında anlatılan zinciri oluşturur.

Madencilik ve iş kanıtı

Madencilik, yeni blok ekleme sürecidir. Madenciler, aday blokları tekrar tekrar hash'leyen ve belirli bir hedef sayının altında bir sonuç arayan özel donanımlar çalıştırır. Geçerli bir sonucu ilk bulan madenci bloğu yayınlar ve blok ödülünü kazanır: yeni ihraç edilen bitcoin (sübvansiyon) artı bloğun içindeki işlemlerin ücretleri.

Buna iş kanıtı denir, çünkü geçerli hash gerçek bir hesaplama çabası harcandığını kanıtlar. Eski blokları yeniden yazmak, bu işi ağın geri kalanından daha hızlı yeniden yapmayı gerektirir; üzerine daha fazla blok eklendikçe bu pratikte imkânsız hale gelir.

Blokların yaklaşık her 10 dakikada bir gelmesini sağlamak için ağ, madencilik zorluğunu her 2,016 blokta bir, yani yaklaşık iki haftada bir ayarlar. Bloklar çok hızlı gelirse zorluk artar; çok yavaş gelirse düşer.

Sabit arz ve halving'ler

Bitcoin'in ihraç takvimi kodunda sabittir. Sübvansiyon blok başına 50 BTC ile başladı ve her 210,000 blokta bir yarıya iner.

Halving dönemi	Başladığı yıl	Blok başına sübvansiyon
Başlangıç	2009	50 BTC
1. halving	2012	25 BTC
2. halving	2016	12.5 BTC
3. halving	2020	6.25 BTC
4. halving	2024	3.125 BTC

Örnek hesap: 210,000 bloğun neden yaklaşık dört yıl olduğu ve 21 milyonun nereden geldiği.

• 210,000 blok × 10 dakika = 2,100,000 dakika ≈ 1,458 gün ≈ 4 yıl.
• Blok başına 3.125 BTC ve günde yaklaşık 144 blokla (1,440 dakika ÷ 10), yeni ihraç 3.125 × 144 = günde 450 BTC olur.
• Toplam arz bir halving serisidir: 210,000 × (50 + 25 + 12.5 + ...) = 210,000 × 100 = 21,000,000 BTC, çünkü 50 + 25 + 12.5 + ... toplamı 100'e ulaşır.

Sübvansiyon küçüldükçe, işlem ücretlerinin zamanla madenci gelirinin daha büyük bir kısmını oluşturması beklenir.

Birimler ve işlem ücretleri

Çoğu insan bir bitcoin'in kesirlerini tutar. Fiyatlar 1 BTC başına verilir, ancak bakiyeler ve ücretler çoğu zaman satoshi (sat) cinsinden gösterilir.

Bitcoin ücretleri, ne kadar BTC gönderdiğinize değil, bir işlemin sanal bayt (vB) cinsinden ölçülen ne kadar blok alanı kullandığına bağlıdır. Örneğin 140 vB'lik basit bir işlem ve vB başına 10 sat'lık bir ücret oranı varsayalım:

• Ücret = 140 × 10 = 1,400 sat = 0.000014 BTC.
• BTC fiyatı $60,000 olsaydı bu ücret 0.000014 × 60,000 = $0.84 olurdu.

Mempool yoğun olduğunda ücret oranları yükselir ve düşük ücretli işlemler saatlerce bekleyebilir. Bu, BTC'yi borsalar arasında taşıyan trader'lar için önemlidir; çünkü geciken bir yatırma işlemi kaçırılan bir fırsat anlamına gelebilir.

Bitcoin nasıl işlem görür

BTC iki ana şekilde işlem görür:

• Spot piyasalar: gerçek bitcoin'i, genellikle bir stablecoin veya itibari paraya karşı alıp satarsınız.
• Türevler: başta sürekli vadeli işlemler. Binance ve Bybit gibi borsalar USDT marjinli lineer BTC perp'leri listeler ve birçok platform, teminatı BTC'nin kendisi olan ters (inverse) sözleşmeler de sunar.

Sürekli vadeli işlemler, spot fiyata yakın kalmak için bir fonlama oranı kullanır. BTC perp'leri her birinde farklı trader'ların bulunduğu birçok borsada listelendiğinden, aynı coin için fonlama oranları platformlar arasında sıklıkla farklılık gösterir. Perp ve spot fiyatları arasındaki fark olan baz, cash-and-carry gibi işlemlerin başlangıç noktasıdır.

Riskler ve yaygın yanlış anlamalar

• Volatilite: BTC fiyatı kısa sürelerde sert hareket edebilir. Kaldıraç bunu büyütür.
• Geri alınamaz işlemler: yanlış adrese veya ağa gönderim geri alınamaz.
• Anahtar kaybı: kendi saklamanızı yapıyorsanız ve anahtarlarınızı veya seed phrase'inizi kaybederseniz coin'ler kurtarılamaz.
• Borsa riski: bir borsada tutulan coin'ler o şirketin ödeme gücüne ve güvenliğine bağlıdır.
• "Bitcoin anonimdir": takma adlıdır. Her işlem herkese açıktır ve adresler çoğu zaman kimliklerle ilişkilendirilebilir.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

ArbTide nasıl yardımcı olur

ArbTide, borsalar genelindeki canlı BTC sürekli sözleşme fonlama oranlarını BTC fonlama oranları sayfasında, geçmiş oranları ise BTC fonlama geçmişi sayfasında takip eder. Ücretler düşüldükten sonraki spot fiyat farklarını görmek için canlı arbitraj tarayıcısını kullanın.