Kriptoda lineer sözleşme nedir?

Lineer sözleşme, teminatı ve ödemesi USDT veya USDC gibi bir stablecoin ile yapılan vadeli ya da sürekli sözleşmedir. Kâr ve zarar fiyata göre doğrusal ilerler: long pozisyon için büyüklük × (çıkış fiyatı − giriş fiyatı).

Kriptoda ters (inverse) sözleşme nedir?

Ters sözleşme ABD doları üzerinden fiyatlanır, ancak teminatı ve ödemesi BTC gibi dayanak coin ile yapılır. Kâr ve zarar coin olarak ödenir ve long pozisyon için USD cinsinden sözleşme değeri × (1 ÷ giriş fiyatı − 1 ÷ çıkış fiyatı) formülünü izler.

USDT marjinli ve coin marjinli vadeli işlemler arasındaki fark nedir?

USDT marjinli vadeli işlemlerde teminat olarak bir stablecoin kullanılır ve PnL o stablecoin ile ödenir; bu yüzden teminatınızın değeri coin ile birlikte hareket etmez. Coin marjinli vadeli işlemlerde teminat coin'in kendisidir ve PnL coin olarak ödenir; bu yüzden teminatınızın değeri coin'in fiyatıyla birlikte yükselir ve düşer.

Neden biri ters sözleşme kullanır?

Coin'i zaten elinde tutan trader'lar onu stablecoin'e çevirmeden marjin olarak kullanabilir. Madenciler ve uzun vadeli yatırımcılar ise ters sözleşmelerde short açarak coin'lerinin dolar değerini hedge edebilir. Bazı trader'lar da performanslarını dolar yerine coin cinsinden ölçmeyi tercih eder.

Ters sözleşmeler lineer sözleşmelerden daha mı riskli?

Ters sözleşmede long pozisyon ek risk taşır, çünkü teminatın kendisi coin'dir; fiyat düştüğünde hem pozisyon hem de teminatın değeri aynı anda azalır. Bu da tasfiyenin birçok trader'ın beklediğinden daha erken gerçekleşmesine yol açar.

Lineer ve Ters (Inverse) Sözleşmeler: USDT Marjinli ve Coin Marjinli

Lineer sözleşmenin teminatı ve ödemesi USDT veya USDC gibi bir stablecoin ile yapılırken, ters (inverse) sözleşmenin teminatı ve ödemesi BTC gibi dayanak coin'in kendisiyle yapılır. Her ikisi de vadeli sözleşme ya da sürekli vadeli işlem olabilir. Fark, teminat olarak hangi varlığı yatırdığınız ve kâr ile zararınızın hangi varlıkla ödendiğidir; bu da PnL hesabını değiştirir.

Önemli noktalar

Lineer (USDT veya USDC marjinli): teminat ve PnL bir stablecoin cinsindendir.
Ters (coin marjinli): teminat ve PnL coin cinsindendir, sözleşme ise USD üzerinden fiyatlanır.
Lineer PnL = büyüklük × (çıkış − giriş). Ters long PnL = USD değeri × (1 ÷ giriş − 1 ÷ çıkış), coin olarak ödenir.
Ters PnL doğrusal değildir: yukarı ve aşağı yönde eşit dolar hareketleri farklı coin miktarları üretir.
Ters long pozisyon çift yönlü risk taşır, çünkü fiyat düştüğünde teminat da düşer.
Coin varlığınız kadar büyüklükte açılan ters short pozisyon, yaklaşık olarak sabit bir dolar değeri kilitleyebilir.

Lineer sözleşmeler nasıl çalışır

Lineer sözleşmede marjin olarak bir stablecoin yatırırsınız, sözleşme büyüklüğü coin cinsinden ölçülür ve kazanç ile kayıplar stablecoin ile ödenir. Binance ve Bybit dahil birçok büyük CEX, perp'lerinin çoğunu USDT marjinli lineer sözleşme olarak listeler; birçoğu USDC marjinli sözleşmeler de sunar.

Lineer PnL (long) = büyüklük × (çıkış fiyatı − giriş fiyatı) Lineer PnL (short) = büyüklük × (giriş fiyatı − çıkış fiyatı)

Örnek: BTC/USDT lineer perp'te $60,000 fiyattan 0.5 BTC alıyor ve $63,000 fiyattan kapatıyorsunuz.

PnL = 0.5 × ($63,000 − $60,000) = +$1,500 USDT

Fiyat bunun yerine $57,000'e düşseydi, PnL = 0.5 × ($57,000 − $60,000) = −$1,500 USDT olurdu. Eşit hareketler eşit ve zıt sonuçlar verir. Sözleşmeye lineer denmesinin nedeni bu simetridir.

Ters sözleşmeler nasıl çalışır

Ters sözleşmede her sözleşme sabit bir ABD doları tutarına karşılık gelir, marjin olarak coin yatırırsınız ve PnL coin olarak ödenir. Coin marjinli BTC sözleşmeleri, büyük türev borsalarında uzun zamandır standart bir üründür.

PnL coin cinsinden ölçüldüğü, sözleşme ise dolar cinsinden boyutlandırıldığı için formülde fiyatın tersi kullanılır:

Ters PnL (long, coin cinsinden) = USD değeri × (1 ÷ giriş fiyatı − 1 ÷ çıkış fiyatı) Ters PnL (short, coin cinsinden) = USD değeri × (1 ÷ çıkış fiyatı − 1 ÷ giriş fiyatı)

Örnek: BTC ters perp'te $60,000 fiyattan $30,000 tutarında long açıyorsunuz; bu, girişte 0.5 BTC'lik pozisyona denk gelir.

Fiyat $63,000'e yükselirse:

1 ÷ 60,000 = 0.0000166667
1 ÷ 63,000 = 0.0000158730
PnL = $30,000 × (0.0000166667 − 0.0000158730) = +0.02381 BTC
Çıkış fiyatından dolar karşılığı: 0.02381 × $63,000 ≈ +$1,500

Fiyat $57,000'e düşerse:

1 ÷ 57,000 = 0.0000175439
PnL = $30,000 × (0.0000166667 − 0.0000175439) = −0.02632 BTC
Çıkış fiyatından dolar karşılığı: −0.02632 × $57,000 ≈ −$1,500

Dolar sonuçları lineer sözleşmeyle aynıdır, ancak coin miktarları aynı değildir. $3,000'lık bir yükseliş 0.02381 BTC kazandırırken, $3,000'lık bir düşüş 0.02632 BTC kaybettirir. Sözleşmeyi ters yapan işte bu asimetridir.

Yan yana karşılaştırma

Özellik	Lineer (USDT/USDC marjinli)	Ters (coin marjinli)
Teminat	Stablecoin	Dayanak coin
PnL ödeme birimi	Stablecoin	Dayanak coin
Sözleşme büyüklüğü	Coin cinsinden (örneğin 0.001 BTC)	USD cinsinden (örneğin sözleşme başına $100)
PnL formülü (long)	büyüklük × (çıkış − giriş)	USD değeri × (1/giriş − 1/çıkış)
PnL yapısı	Doğrusal	Coin cinsinden doğrusal değil
Teminat değeri	Dolar bazında sabit	Coin fiyatıyla birlikte hareket eder
Çoklu varlık marjini	Tek bir stablecoin birçok piyasayı destekleyebilir	Genellikle her piyasa için bir coin
Tipik kullanıcılar	Aktif trader'ların çoğu, arbitrajcılar	Coin sahipleri, madenciler, coin bazlı fonlar

Teminat etkisi

Pratikteki en büyük fark, marjininize ne olduğudur. Lineer sözleşmede USDT teminatınız, BTC yükselse de düşse de aynı değerdedir. Ters sözleşmede ise BTC teminatınız her fiyat hareketinde dolar değeri kazanır ya da kaybeder.

Ters long = çift yönlü risk. Marjin olarak 1 BTC yatırıp ters sözleşmede long açarsanız, fiyat düşüşü sizi iki kez vurur: pozisyon coin kaybeder ve kalan her coin daha az dolar eder. Kaldıraç kullanıldığında tasfiye (likidasyon), benzer bir lineer pozisyona göre daha erken gelebilir.

Ters short = sentetik dolar. $60,000 fiyattan 1 BTC tuttuğunuzu ve ters sözleşmede $60,000 tutarında short açtığınızı varsayalım. BTC $50,000'e düşerse:

Short PnL = $60,000 × (1 ÷ 50,000 − 1 ÷ 60,000) = $60,000 × (0.00002 − 0.0000166667) = +0.2 BTC
Toplam varlık = 1.2 BTC × $50,000 = $60,000

Fonlama ve ücretler hariç, dolar değeri kabaca aynı kalır. Madencilerin ve uzun vadeli yatırımcıların hedge için ters short kullanmasının nedeni budur. Bu aynı zamanda hiç stablecoin tutmadan delta-nötr bir pozisyon yürütmenin yaygın bir yoludur.

Fonlama ve arbitraj açısından dikkat edilecekler

Her iki sürekli sözleşme türü de fonlama oranı öder, ancak aynı borsada aynı coin için lineer ve ters perp'ler ayrı piyasalardır ve farklı oranlara sahip olabilir. Ters perp'lerde fonlama coin olarak ödenir. Oranları karşılaştırırken ya da bir fonlama oranı arbitrajı işlemi kurarken her bacağın hangi sözleşme türünü kullandığını kontrol edin; çünkü lineer bir bacağı ters bir bacakla eşleştiren hedge, fiyat hareket ettikçe büyüklük açısından nötr kalmaz.

Sık yapılan hatalar

Ters sözleşmede lineer formülü kullanmak. Ters sözleşmelerde coin PnL'i fiyata değil, 1 ÷ fiyata bağlıdır.
Teminat riskini unutmak. Coin teminatlı ters long pozisyon, nominal değerinin gösterdiğinden daha fazla dolar riski taşır.
Hedge'de sözleşme türlerini karıştırmak. Eşit dolar büyüklüğündeki lineer long ve ters short, fiyat hareket ettikçe birbirinden uzaklaşır ve yeniden dengelenmesi gerekir.
Sözleşme büyüklüğünü yanlış okumak. Ters sözleşmeler genellikle sözleşme başına USD, lineer olanlar ise coin birimi cinsinden sayılır. Pozisyon büyüklüğünü belirlemeden önce çarpanı doğrulayın.

ArbTide nasıl yardımcı olur

Bir pozisyonun kâr ve zararını kontrol etmek için PnL hesaplayıcıyı, kaldıracın tasfiye seviyenizi nasıl etkilediğini görmek için tasfiye fiyatı hesaplayıcıyı kullanın. Canlı fonlama oranları sayfası, her bacağı nereye yerleştireceğinizi seçmeden önce platformlar arasında fonlamayı karşılaştırmanızı sağlar.